Islam bez uprzedzeń, część 3: Homoseksualizm/wieprzowina

https://www.flickr.com/photos/neilmoralee/

Trzecia część serii „Islam bez uprzedzeń” czyli słownika pojęć związanych z obecną debatą o islamie. Mamy nadzieję, że pomożemy w ten sposób czytelnikom szybko zorientować się, o czym się mówi, gdy się mówi:

Alkohol

W debatach na temat islamu alkohol pojawia się jako wątek poboczny. Wykorzystywany jest jako wyznacznik liberalności bądź świeckości danego muzułmanina (muzułmanin pije alkohol, choć religia mu zabrania, czyli jest nowoczesny), albo jego zakłamania (religia mu zabrania, a on pije i mówi że Allah nie widzi). Z zachodniej perspektywy kwestia alkoholu budzi znacznie więcej emocji niż inne zakazy alimentacyjne, być może dlatego, że jest to używka.

Spożywanie alkoholu faktycznie jest zakazane, choć samo słowo jest pochodzenia właśnie arabskiego. W samy Koranie mowa jest o winie, ale na zasadzie analogii rozszerzono ten zakaz na alkohol i środki odurzające. Wielu muzułmanów nigdy nie piło alkoholu i nie odczuwa potrzeby, aby go spróbować. A niektórzy piją. Mniej więcej tak samo jak niektóre muzułmanki nie zasłaniają włosów, albo niektórzy chrześcijanie żyją w konkubinacie.

W kulturze muzułmańskiej alkohol jest obecny w postaci różnych tradycyjnych napojów (arak, kumys), podobnie jak w poezji muzułmańskiej, w której wino jest jednym z głównych motywów, czy to w roli metaforycznej, jako symbolu mistycznego zbliżenia się z Bogiem, czy to w roli bardziej doczesnej, jako napoju pitego ku uciesze i dla rozrywki. Nie należy zatem sądzić, że na przykład pijący piwo muzułmanin jest na wskroś niereligijny (choć w ten sposób mogą uważać niektórzy muzułmanie). [KGS, MK]

Homoseksualizm

Homoseksualizm wykorzystywany jest w krytycznym dyskursie na temat islamu na dwa zupełnie przeciwstawne sposoby. Z jednej strony wskazuje się na penalizacje homoseksualizmu w wielu państwach muzułmańskich (w tym wypadku dominują przekazy z Iranu), z drugiej zaś opisuje relacje starszych mężczyzn z młodymi chłopcami (tym razem głównie z Afganistanu). Już sam ten rozdźwięk powinien wskazywać na to, że jest to kwestia złożona.

Z religijnego punktu widzenia homoseksualizm jest zakazany, jako że stosunki seksualne dozwolone są tylko w ramach małżeństwa. Wykorzystywana jest tu ta sama co w chrześcijaństwie paralela do ludu Lota (homoseksualista to po arabsku luti). Z prawnego punktu widzenia w niektórych państwach homoseksualiści są karani (Arabia Saudyjska, Iran), w innych przepisy prawa karnego w tym zakresie są w zasadzie martwe (np. Malezja), a w jeszcze innych homoseksualizm jest legalny (Turcja, Azerbejdżan), co nie znaczy, że nie spotyka się z brakiem społecznej akceptacji (co przecież dotyczy i wielu krajów niemuzułmańskich).

Wesprzyj Fundację Dziennikarską mediumpubliczne.pl

W sferze społecznej też bywa i bywało różnie. Nieoficjalnie (a czasami i oficjalnie) od czasów najdawniejszych poeci sławili w swoich wierszach pięknych chłopców (np. Abu Nuwas), istniały relacje homoseksualne (rozumiane jako relacje hierarchiczne), a jeden z pierwszych opisów lesbianizmu pochodzi z IX w. (tym razem Al-Kindi). Później, w pruderyjnej epoce wiktoriańskiej udający się na Bliski Wschód Europejczycy z niekiedy z zafascynowaniem korzystali z możliwości kontaktów seksualnych z przedstawicielami tej samej płci. Dziś zaś w Stambule odbywają się parady równości liczniejsze niż w Warszawie, a jedną z najbardziej rozpoznawalnych gwiazd libańskiej sceny muzycznej jest gej, lider zespołu Mashrou’ Leila. [KGS]

Kazirodztwo

Kwestia kazirodztwa w islamie pojawia się stosunkowo rzadko w debacie o islamie, najczęściej jest wymieniana hurtem ze wszelkimi innymi „-filiami”. Małżeństwo z matką, córką, siostrą, ciotką, córką kogoś z rodzeństwa, a także siostrą mleczną i pasierbicą jest zakazane w Koranie (4:22-23). Zwolennicy tezy o tym, że mimo to islam na kazirodztwo zezwala, posiłkują się danymi na temat małżeństw zawieranych między rodzeństwem stryjecznym bądź ciotecznym. W niektórych państwach (np. Arabia Saudyjska, Mauretania) faktycznie co trzecie małżeństwo zawarte jest między tak spokrewnionymi osobami, co wiąże się w dużej mierze z trybalizmem; w innych państwach tego typu związków jest znacznie mniej (np. w Indonezji, Libanie). Choć małżeństwa takie są problematyczne, jeżeli chodzi o zdrowie potomstwa, absolutnie nie są tożsame z kazirodztwem. [KGS]

Khawaja Naveed Haider
Khawaja Naveed Haider, mężczyzna wydalony z Arabii Saudyjskiej, gdyż władze uznały, że jest zbyt przystojny i będzie powodował niezdrowe szaleństwa wśród dziewcząt.

Kobieta

Wśród powtarzających się argumentów o nieprzystawalności islamu do cywilizacji zachodniej jest kwestia (braku) praw kobiet w kulturze muzułmańskiej. Sceptycznie nastawieni wobec islamu wymieniają istniejące w niektórych częściach świata muzułmańskiego takie zjawiska jak obrzezanie kobiet (obrzezanie), poligamię (poligamia), przyzwolenie na przemoc wobec kobiet (wersety z Koranu) czy ubiór muzułmanek (hidżab).

W Koranie kobieta i mężczyzna opisani są na równi jako stworzone przez Boga osoby, które tak samo winny wypełniać obowiązki religijne i czynić dobro. Religijne prawo muzułmańskie (szariat) regulowało jednocześnie – i po części nadal reguluje – takie sprawy jak małżeństwo, majątek żony (posag, spadek), rozwody, czy relacje między małżonkami i w każdej z nich można znaleźć przykłady nierówność płci: kobieta dziedziczy połowę tego, co męski krewny; jej świadectwo w sądzie w części spraw warte jest połowy świadectwa mężczyzny; muzułmanka nie może poślubić nie-muzułmanina (sytuacja odwrotna jest dopuszczalna); wreszcie powiedziane jest, że „mężczyźni stoją nad kobietami” (Koran 4:34).

Sytuacja i rola kobiet wynika jednak także z zachodzących procesów historycznych. I tak od końca XIX w. większość krajów muzułmańskich przyjęła zwyczaje i rozwiązania prawne wywodzących się z Europy, rozwiązania które – co warte podkreślenia – nie są żadną immanentną częścią dziedzictwa europejskiego, a zaczęły się w niej pojawiać dopiero po Oświeceniu. Tak jak i w Europie, tak też w krajach muzułmańskich obecny był niegdyś ruch sufrażystek, a dziś obecny jest feminizm.

Na przykład prawo głosu w wyborach kobietom jako pierwsza na świecie przyznała Nowa Zelandia (1893), a w Europie Norwegia (1913 r.; a najpóźniej zrobiła to Szwajcaria – 1971 r.), zaś w kilka dekad później zaczęły to czynić kraje muzułmańskie – Albania (1920 r.), Turcja (1934 r.), Malediwy (1932 r.), Indonezja (1945 r.), czy Pakistan (1947 r.). Podobnie przedstawia się inny typowy wskaźnik sytuacji kobiet – uczestnictwo w edukacji wyższej. I tak np. według danych UNESCO w państwach arabskich studiuje o 5% więcej kobiet niż mężczyzn, w Iranie, Indonezji, czy Pakistanie tyle samo co mężczyzn, zaś np. w Turcji 15% mniej.

Kobieta z klasy średniej czy wyższej w Casablance czy Stambule (gdzie przemiany były głębsze) cieszy się znacznie większymi możliwościami decydowania o samej sobie niż mieszkanka rolniczej wioski na pakistańskiej lub somalijskiej prowincji (gdzie jej zła sytuacja wynika też z wielu innych czynników poza samą religią). Przemoc wobec kobiet i nierówność płci – także te o źródłach religijnych – z całą pewnością istnieją w świecie muzułmańskim, ale są to przecież zjawiska, które występują także w innych regionach świata. [HG, MK]

Wieprzowina

W debacie na temat islamu wieprzowina pojawia się jako wątek poboczny w dwóch różnych kontekstach. Pierwszy dotyczy żywności halal, czyli dozwolonej i wiąże się najczęściej ze szkolnymi stołówkami (patrz halal). Spożywanie wieprzowiny i produktów pochodnych jest w islamie zakazane, co może prowadzić do komplikacji w szkolnych stołówkach oferujących niewielki wybór potraw.

Kontekst drugi dotyczy specyficznej części tego zwierzęcia, a mianowicie głowy. Świńskie głowy (czasami również plastry boczku) wrzucane lub wysyłane są do meczetów, w celu desakralizacji tych muzułmańskich miejsc kultu. Owszem, tego typu działanie jest dla muzułmanów przykre (zresztą myślę, że nikt nie byłby zadowolony, gdyby wrzucić mu do domu truchło zwierzęce), ale nie osiąga zamierzonego efektu: muzułmanin to nie wampir, którego można odstraszyć czosnkiem (czy w tym wypadku: wieprzowiną). [KGS]

Hanna Gospodarczyk, Katarzyna Górak-Sosnowska, Maciej Kochanowicz

część poprzednia…

…ciąg dalszy nastąpi

Chcesz napisać polemikę? Wyślij swój tekst na kontakt@mediumpubliczne.pl
Czy zgadzasz się z tezą artykułu? NieTak (Ocena: +22, liczba głosów: 34)
Loading...
Główne zdjęcie artykułu pochodzi z portalu www.flickr.com
Autor: Neil Moralee
The following two tabs change content below.

Katarzyna Górak-Sosnowska

Religioznawca, ekonomistka i psycholog zajmująca się współczesnym Bliskim Wschodem oraz islamem w Europie.