Po Afryce tajemnicze kręgi roślinne odkryte w Australii!

Do niedawna „bajkowe koła” – czyli przedziwne zjawisko przyrodnicze jałowych płatów ziemi regularnie dzielących wyspy roślinności, układających się we wzór podobny do plastra miodu – były widziane tylko w południowo-zachodniej Afryce. W artykule, który ukazał się w poniedziałek, naukowcy potwierdzili pierwszy przykład tego zjawiska w Australii!

Jedyną nauką, która podsuwa tu jakieś hiptezy jest ekonomia. A właściwie matematyka.

Tłumaczenie z New York Times. Określenie „bajkowe koła” jest bezpośrednim tłumaczeniem z angielskiego. Nie jesteśmy pewni, jakiego określenia używa się na te formy roślinne w polskiej terminologii naukowej. 

Pierwsze „bajkowe koła” udokumentowane w Australii.

Gdy Stephan Getzin, ekolog z Centrum Badań nad Środowiskiem Helmholtza w Lipsku, w Niemczech, otworzył e-maila z dołączonym zdjęciem z Australii, jego serce podskoczyło. Było to zdjęcie z lotu ptaka pokazujące „bajkowe koła”, które Getzin znał z wielu inych zdjęć. Ale wcześniejsze zdjęcia zawsze pochodziły z długich płatów  suchych łąk rozciągających się od południowej Angoli do północnej Afryki Południowej.

Natomiast to zdjęcie, na którym „bajkowe koła” wyglądały niemal identycznie – pochodziło z Australii, a nie z Afryki.

„Byłem naprawdę zdumiony” – mówił dr Getzin. „Nie mogłem uwierzyć w to, co widziałem”.

Wesprzyj Fundację Dziennikarską mediumpubliczne.pl

Zdjęcie zostało wysłane przez Bronwyn Bell, która prowadzi prace ochrony środowiska w Perth, w Australii. Bronwyn czytała o badaniach dr Getzina w Namibii i skojarzyła jego odkrycia z tym, co sama znała ze swojego rodzinnego stanu w Australii Zachodniej.

Aż do tej chwili, australijskie „bajkowe koła” były zupełnie nieznane nauce. „Nawet Australijczycy nie byli świadomi swoich skarbów” zauważa dr Getzin.

Niewiadomo od jak dawna koła istnieją w Australii. Foto: Brad Howe/Heliwest Group
Nie wiadomo od jak dawna koła istnieją w Australii. Foto: Brad Howe/Heliwest Group

 

Wyjaśnienie oferuje matematyka

Naukowcy badają „bajkowe koła” od 1970 roku, ale nie byli w stanie zgodzić się na to, co powoduje powstanie tych zadziwiająco regularnych form. Na ogół badacze dzielą się na dwie grupy – tych, którzy lansują teorię termitów oraz tych, którzy uważają, że to konkurencja o wodę powoduje powstanie kręgów – ale są i inne hipotezy, w tym mówiąca o udziale szkodliwych gazów.

Dr Getzin, podobnie jak i inni naukowcy popierający hipotezę konkurencji o wodę, wyjaśnia powstanie kół za pośrednictwem teorii „wzorów formacyjnych”, matematycznego modelu tłumaczącego naturalny sposób organizacji przyrody. Teoria ta została po raz pierwszy opracowana nie przez biologów, ale przez matematyka Alana Turinga. W 1990 ekolodzy i fizycy dostrzegli, że ta sama zasada może wyjaśniać sposób formowania się wzorów w przyrodzie. W trudnych środowiskach, gdzie rośliny konkurują o pokarm i wodę, nowa teoria przewiduje, że słabsze rośliny będą obumierać, a silniejsze wzrastać, ale całość będzie samoorganizować się w matematyczne wzory: od luków, przez koła, do do labiryntów.

„Takie zjawiska są wyjaśniane przez koszmarną ilość wzorów, teorii i matematyki, których ekolodzy na szczęście nie muszą rozumieć, ale mogą użyć” – stwierdza dr Getzin.

Bajkowe koła w Namibii. Foto: Hoberman Collection, via Getty Images
Bajkowe koła w Namibii. Foto: Hoberman Collection, via Getty Images

Różnica między afrykańskimi i australijskimi kręgami

W przypadku afrykańskich „bajkowych kół”, grunt pozbawiony roślinności ma działać jako koryto, które przechowuje wilgoć w warunkach rzadkich opadów deszczu – nawet co kilka miesięcy w porze suchej. Wysokie trawy na brzegu kręgów ściągają wilgoć korzeniami, a także wciągają wodę głębiej za pomocą dyfuzji przez gleby piaszczyste.

Chociaż podobne w wyglądzie, australijskie „bajkowe koła” okazują się zachowywać inaczej – jak pokazują dr Getzin i jego współpracownicy. Gleba, gdzie formują się koła, jest bardziej gliniasta, a nie piaszczysta jak w Afryce. Ziemia w Australii tworzy bardzo twardą i suchą powierzchnię, niemal nieprzenikalnej gliny, która może się nagrzewać nawet do 75 stopni w ciągu dnia. Pomimo różnic naukowcy uważają, że funkcja kół pozostaje taka sama.

Naukowcy – w prostym eksperymencie podlewania – obserwowali zachowanie wody nalanej w koryta gruntowe, która i w Afryce i w Australii popłynęła podobnie, równomiernie nawadniając krawędzie kół.

„Australijskie koryta funkcjonują jako źródło dodatkowej wody, podobnie jak w Namibii” – mówi dr. Getzin. „Mechanizm transportu wody jest inny, ale funkcję kół są takie same”.

Aby sprawdzić swoją teorię samoorganizacji, naukowcy prowadził również przestrzenną analizę zdjęć lotniczych z tego obszaru i stworzyli symulacje komputerowe oddziaływań środowiskowych. Okazało się, że australijskie koła, takie jak i te afrykańskie, tworzą wyraźne wzory sześciokątne, jak w gigantycznym plastrze miodu. Odkryli również wielkie wzory labiryntowe co uznano za kolejny dowód na to, że rośliny w tej okolicy są zajęte bezlitosną konkurencją o wodę.

bajkowe kregi 5

Obwinianie termitów

Dr Getzin i jego koledzy zwrócili również szczególną uwagę na owady funkcjonujące na tym obszarze – wiedząc, że ten temat będzie poddany uważnej krytyce konkurencyjnych badaczy. W 2013 roku Norbert Jürgens, ekolog z Uniwersytetu w Hamburgu, opublikował w Science artykuł wskazując na termity jak winowajców powstawania „bajkowych kół”. Krytycy jednak uważają, że sama obecność owadów nie tłumaczy, w jaki sposób miałyby one kształtować koła.

W Australii dr Getzin i jego współpracownicy zarejestrowali oznaki aktywności termitów i mrówek, takie jak kopce i otwory mrowiskowe. Użyli lokalizacji GPS, by oznaczyć na planach każde gniazdo owadów. Następnie porównano ich lokalizację z mapą „bajkowych kół”. Nie wykryto żadnej korelacji. Korzystając z mikroskopu elektronowego, naukowcy wykazali też, że twarde centra w kołach powstały w wyniku naturalnych procesów atmosferycznych, a nie działalności owadów.

Czyli jednak matematyka. Czyli jednak ekonomia.

red. admin_mp
Chcesz napisać polemikę? Wyślij swój tekst na kontakt@mediumpubliczne.pl
Czy zgadzasz się z tezą artykułu? NieTak (Ocena: +5, liczba głosów: 9)
Loading...
Australijskie formacje kół roślinnych nie były znane nauce. Foto: Stephan Getzin
Australijskie formacje kół roślinnych nie były znane nauce. Foto: Stephan Getzin