Grant Obywatelski, czyli koniec z upolitycznieniem sektora pozarządowego

2016-12-01-logo-biale

 

Lewaku, prawaku, ateisto, katoliku, konserwatysto, liberale, aktywisto miejski, sportowcu, ekologu, dobroczyńco i kynologu! Masz swoje stowarzyszenie? Masz swoją fundację? Masz sprawę bliską Twemu sercu, ideę, którą chcesz wspierać? Więc jest sprawa, którą możemy razem załatwić.

Tekst jest trzecią częścią cyklu o koncepcji gruntownej reformy sposobu finansowania organizacji pozarządowych. Przeczytaj pierwsze dwa artykuły i posłuchaj rozmowy w Radio Medium Publiczne:

Pieniądze się znalazły, ale niesmak pozostał

Make NGO great again, czyli niech pozarządowe znaczy pozarządowe

Wesprzyj Fundację Dziennikarską mediumpubliczne.pl

Rewolucja w finansowaniu NGOs

2016-12-01-cover-niech-pozarzadowe-znaczy-pozarzadowe

Jak chcecie to wprowadzić?

Gdy kilka dni temu w studiu radiowym Medium Publicznego opowiadałem o pomyśle gruntownej reformy finansowania trzeciego sektora, prowadząca pod koniec rozmowy zadała mi pytanie: „To jak zamierzacie to wprowadzić?”. Nie miałem w głowie gotowej odpowiedzi, na szybko powiedziałem coś o przekonywaniu organizacji i polityków. Nie byłem jednak zadowolony z tej odpowiedzi. Po nagraniu zastanawiałem się, co właściwie tak naprawdę mogę zrobić? Czy wystarczy napisanie kilku artykułów, wizyta w jednej czy drugiej stacji radiowej, zainteresowanie sprawą kilku znajomych? Odpowiedź była oczywista – takie działanie nic nie da. Jest udawaniem, że coś robię, z zerową szansą na końcowy sukces, czyli wprowadzenie zmiany, o którą mi chodzi. Lata działania w NGO’sach i biznesie nauczyły mnie, że liczą się nie słowa, a nawet nie czyny, ale efekty. Stanąłem więc przed prostą decyzją – robimy to serio, czy nie robimy wcale?

Robimy serio.

Zmiana, o której piszę, może zostać wprowadzona wyłącznie pod wpływem dużej presji społecznej. Stwórzmy więc taką presję. Presję, którą stworzyli rodzice jednoczący się w akcji „Ratuj Maluchy”. Presję, którą stworzyły kobiety w „Czarnych Marszach”. Presję, którą stworzyli woJOWnicy doprowadzając do referendum w sprawie JOWów. Tę presję możemy wywierać wspólnie, niezależnie od naszych poglądów politycznych, orientacji seksualnej i przekonań religijnych. Lewaku, prawaku, ateisto, katoliku, konserwatysto, liberale, aktywisto miejski, sportowcu, ekologu, dobroczyńco i kynologu! Masz swoje stowarzyszenie? Masz swoją fundację? Masz sprawę bliską Twemu sercu, ideę, którą chcesz wspierać? Więc jest sprawa, którą możemy razem załatwić. Wszyscy razem, wspólnie, możemy apelować o zmianę, która zwróci sektor pozarządowy obywatelom.

Grant Obywatelski, czyli niech pozarządowe znaczy pozarządowe

W drugim artykule Make NGO great again, czyli niech pozarządowe znaczy pozarządowe cyklu przedstawiłem już główne postulaty inicjatywy. Dziś postulaty te uzyskały swoją nazwę. Proponuję określenie „Grant Obywatelski”, ponieważ w tej koncepcji, podobnie jak w rozpowszechnionych już budżetach obywatelskich, oddajemy głos właśnie obywatelom. To oni podejmują kolektywną decyzję, które organizacje będziemy wspierać. Wybierają organizacje bliskie ich sercom. Niezależnie od tego, czy serce mają po lewej czy prawej stronie.

Postulaty, które w tej chwili (bo nie wykluczam, że z czasem, w wyniku dyskusji, część postulatów się zmieni, lub pojawią się nowe) proponuję, są następujące:

1) 1% dla wielu NGO

Obywatel w swoim PIT-cie, w ramach odpisu 1% podatku, otrzyma możliwość wskazania nie jednej, ale wielu organizacji, pomiędzy które zostanie podzielony jego podatek.

2) Fundusz Grantu Obywatelskiego

Jeżeli Obywatel nie wskaże żadnej organizacji, pieniądze z jego zeznania zasilą Fundusz Grantu Obywatelskiego (dalej FGO). Fundusz ten będzie też zasilony pieniędzmi, które dotychczas trafiały do ministerstw i urzędów aby jako „granty” trafić do wybranych organizacji. Oznacza to, że FGO zgromadzi znaczące środki, które następnie według prostego i przejrzystego algorytmu zostaną przekazane organizacjom.

3) Prosty i klarowny sposób podziału środków 

Mechanizm rozdziału pieniędzy będzie prosty i zrozumiały dla każdego. Pieniądze w FGO zostaną rozdzielone pomiędzy wszystkie organizacje, które zostały wskazane przez Obywateli w ich zeznaniach PIT. Kwota, którą dana organizacja otrzyma, będzie wprost uzależniona od ilości „głosów”, jaki organizacja zebrała w PIT-ach w całym kraju. Organizacja, która zbierze w skali kraju sto razy więcej głosów od osiedlowego stowarzyszenia, otrzyma z Funduszu sto razy większe środki. Proste i przejrzyste.

4) Ograniczenia reklamy

Zmiana zakłada też odgórne znaczące ograniczenie tego, jak duże środki fundacje mogą przeznaczać na reklamę w okresie od stycznia do kwietnia, czyli w okresie, kiedy realnie obywatele dokonują wskazań w swoich zeznaniach PIT. Chodzi o to, aby zmniejszyć przewagę firmowych fundacji „telewizyjnych” nad innymi organizacjami, o to by duże organizacje nie marnowały pieniędzy na drogie kampanie billboardowe, a także o to, by zmobilizować organizacje do budowania bliskiej relacji ze swoimi sympatykami przez cały rok, a nie przez jeden miesiąc w roku.

5) Uproszczona Organizacja Pożytku Publicznego

Projekt zakłada też wprowadzenie „uproszczonej Organizacji Pożytku Publicznego”. Dziś aby uzyskać status OPP, czyli móc zbierać 1%, organizacja musi spełnić dużo biurokratycznych wymogów, co praktycznie uniemożliwia małym organizacjom zdobycie tego uprawnienia. Wprowadzenie uproszczonej OPP (UOPP), jeżeli organizacja nie przekracza miesięcznego obrotu Xzł (np. 5 tys. zł), pozwoli również nowopowstałym organizacjom lokalnym zdobywać środki na swoją działalność.

6) Ograniczenia dla fundacji celu szczegółowego

Ważnym zastrzeżeniem jest wyłączenie z podziału środków z FGO tzw. fundacji celu szczegółowego. Są to fundacje, które zbierają 1% podatku z przeznaczeniem na leczenie konkretnej (z imienia i nazwiska) chorej osoby. Inicjatywa Grant Obywatelski zakłada, że te fundacje nadal miałyby prawo zbierania środków z 1% na identycznych zasadach jak dotychczas (choć wiele osób podnosi, że nie taka była intencja 1% podatku). Jeżeli Obywatel nie ufa żadnej konkretnej organizacji, będzie miał nadal prawo wesprzeć swoim podatkiem leczenie np. chorego dziecka. Jednak dziś te fundacje nie uczestniczą w podziale grantów rządowych, znajdują się za to w czołówce fundacji zbierających łącznie największe kwoty w ramach 1%. Ich uwzględnienie w podziale środków z FGO oznaczałoby znaczące zmniejszenie środków (w stosunku do dzisiejszej sytuacji), które zostaną rozdzielone na rzeczywiste działania społeczne. W propozycji chodzi o to, aby „suma pieniędzy” w systemie pozostała identyczna, zmienić zaś należy sposób jej dystrybucji pomiędzy organizacje działające realnie na rzecz wspólnego dobra.

 

2016-12-02-glowne-zalozenia-mem

Czy to w ogóle możliwe?

Ktoś zapyta, czy ta koncepcja jest możliwa do wprowadzenia, skoro rząd PiS pełną parą wdraża swoją koncepcję Narodowego Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego? Pół żartem można powiedzieć, że jest to pierwszy krok do wprowadzenia inicjatywy Grant Obywatelski, ponieważ koncepcja grantu również zakłada centralizację środków, tyle że w ramach FGO. Ale nie bądźmy małostkowi, nie o nazwy przecież chodzi. Z pewnością możemy się spotkać w środku a nową instytucję nazwać np. „Narodowy Fundusz Grant Obywatelski”.

To co pozostaje zrobić, to przekonać decydentów do zrobienia kolejnego kroku, czyli oddania władzy nad tworzonym właśnie funduszem obywatelom. Każda wielka rewolucja lub reforma rozpoczyna się od grupy osób, które głośno o niej powiedzą. Jest to z pewnością długa droga, ale każda, najdłuższa nawet droga, zaczyna się od pierwszego kroku, który niniejszym został wykonany. Kropla wydrąży skałę.

To dopiero początek

Na zakończenie pragnę poinformować, że z wielką uwagą wsłuchuję się w głosy poparcia, ale jeszcze uważniej w głosy krytyki proponowanego rozwiązania. Nie chcę udawać, że Grant Obywatelski to rozwiązanie idealne, bo ma ono również swoje wady, o których chcę otwarcie rozmawiać i pisać. Jestem jednak przekonany, że per saldo korzyści dla systemu znacznie przewyższają zagrożenia, które widzę. Zapraszam więc do polubienia profilu wszystkie osoby, które do tego rozwiązania są sceptyczne. W kolejnych artykułach chcę się odnosić do podnoszonych obaw krytyków tego rozwiązania, aby przekonywać, że jest ono lepsze niż obecny system.

Wspieraj Grant Obywatelski!

Co dalej? Polub profil i udostępnij go na swoim profilu. Bądź częścią obywatelskiej rewolucji sektora organizacji pozarządowych. Niech pozarządowe stanie się prawdziwie pozarządowe.


Zapraszam Państwa do wsparcia inicjatywy Grant Obywatelski

Lesław Sierocki

Chcesz napisać polemikę? Wyślij swój tekst na kontakt@mediumpubliczne.pl
Czy zgadzasz się z tezą artykułu? NieTak (Ocena: +5, liczba głosów: 5)
Loading...

Grafiki użyte w artykule
Autor: Lesław Sierocki