Bo malarstwo było całym jego światem. Podobnie jak Witebsk

Trzydzieści dwa lata temu zmarł Marc Chagall, wybitny malarz i grafik żydowskiego pochodzenia. Był artystą awangardowym, który baśnie, opowieści i mity chasydzkie przekładał, niemal dosłownie, na język malarstwa.

Najpierw Łoźno, potem Petersburg, Paryż, Witebsk, Polska i na koniec Nowy Jork 

Przyszedł na świat 7 lipca 1887 roku w Łoźnie koło Witebska (Białoruś) jako Mojsza Zacharowicz Szagałow. Pochodził z ubogiej żydowskiej rodziny. Ojciec artysty- Chaskiel był sprzedawcą śledzi, a matka Feige-Ite zajmowała się wychowaniem Chagalla i jego ośmiorga rodzeństwa. Od najmłodszych lat wykazywał zdolności artystyczne. W wieku 19 lat wyjechał do Petersburga. Rozpoczął naukę w Szkole Carskiego Towarzystwa Upowszechniania Sztuki u Mikołaja Roericha, a następnie w latach 1908-1910 w prywatnej szkole Jelizawiety Zwancewej u Leona Baksta.

Dla młodego artysty- jak wielokrotnie w swoich publikacjach pisał prof. Tomasz Gryglewicz– „był to bardzo trudny okres w życiu”.

W tym czasie obywatele żydowskiego pochodzenia mogli mieszkać w Sankt Petersburgu tylko po uzyskaniu specjalnego pozwolenia. Chagall trafił nawet na krótko do więzienia za złamanie prawa w tej materii. Pomimo tego artysta do roku 1910 związany był z petersburskimi szkołami, regularnie odwiedzając rodzinny Łozin, gdzie w 1909 spotkał swą przyszłą żonę, córkę witebskiego jubilera Bellę Rosenfeld.

Wyjazd do Paryża okazał się jednakże „przepustką do wielkiego świata”. Jako 21- letni chłopak znalazł się w otoczeniu malarzy skupionych wokół Montparnasse, dzielnicy słynącej z francuskiej bohemy. Przez cały ten czas obsesyjnie tęsknił za miejscem swego dzieciństwa. Kiedy w 1914 roku przyjechał do Rosji, pozostał w niej aż do 1922 roku. Ożenił się z piękną Bellą, a w umiłowanym Witebsku założył Akademię Sztuk Pięknych. Potem udał się do Berlina, by wreszcie w 1935 roku przybyć do Polski. Krótko po tym otrzymał obywatelstwo francuskie i- wraz z rodziną- osiadł w Nowym Jorku. Po śmierci Belli, ożenił się po raz drugi, powrócił do Francji, gdzie zmarł 28 marca 1985 roku w wieku 98 lat.

Wesprzyj Fundację Dziennikarską mediumpubliczne.pl
Marc Chagall podczas malowania

Chagall przez całe swoje życie powracał myślami do rodzinnego Witebska.

Znalezione obrazy dla zapytania skrzypek na dachu chagallBył on dla niego tym, czym Newark dla Philipa Rotha. W swojej twórczości wielokrotnie powracał do motywów znanych sobie z dzieciństwa. Jednym z przykładów odniesień do kraju lat dziecinnych i rzeczywistości zamieszkanej przez chasydów białoruskiej prowincji jest jego „Skrzypek na dachu”.

Chagalla i jego twórczość ukształtowała przede wszystkim jego biografia, jego korzenie rodzinne oraz białoruskie miasto Witebsk i żydowskie pochodzenie.

Autor monumentalnej biografii artysty Franz Meyer napisał wprost, że „duch żydowskiego mistycyzmu jest jednym z fundamentalnych źródeł sztuki Chagalla”. 

Chagall, choć postrzegany jest jako wzorowy artysta żydowski w sztuce XX w., w pierwszym rzędzie ze względu na stale powracające motywy, takie jak ubrani w tradycyjne stroje Żydzi, tematykę starotestamentową oraz symbolikę judaistyczną, np. powtarzaną wielokrotnie sześcioramienną Gwiazdę Dawidową, w rzeczywistości zerwał z ortodoksją. Jak wiadomo, tradycyjny judaizm był restrykcyjnie antyikoniczny, natomiast malarstwo Chagalla jest figuratywne.

Znalezione obrazy dla zapytania ukrzyżowany chrystus chagall

Ponadto Chagall ośmielił się do swoich obrazów obok symboliki żydowskiej wprowadzić samego ukrzyżowanego Chrystusa. W przeciwieństwie do bardzo religijnych dziadków, mówiących wyłącznie w jidysz, Marc Chagall należał do pokolenia w znacznej mierze asymilującego sięśrodowisku rosyjskim i identyfikującego się z kulturą rosyjską, choć mającego poczucie związku z tradycją judaistyczną. 

A jaki był prywatnie?

Znalezione obrazy dla zapytania marc chagall photography
Marc Chagall z rodziną w domu we Francji

Mówiono o nim ciepło i serdecznie. Wszyscy, którzy kiedykolwiek na swej drodze spotkali Marca, jednogłośnie twierdzili, że „jidysz to był Chagall”. Analizując biografię artysty nie sposób się z tym nie zgodzić. Wychował się wśród prostych i niewykształconych ludzi, a jedynym językiem, którym płynnie się posługiwał, był właśnie jidysz. Był- chciałoby się dzisiaj o nim powiedzieć- arystokratyczny w swojej prostocie. Jego twórczość obfitowała w typowe obrazki żywcem wyjęte z arkadyjskiego spostrzegania rosyjskiej wsi. Pełno jest w niej drewnianych domów, cerkwi, chłopów, bydła i- wielokrotnie występującego w jego pracach- koguta.

Znalezione obrazy dla zapytania marc chagall photography
Pablo Picasso i Marc Chagall, rok 1948

Wbrew pozorom Marca Chagalla nie można zdefiniować wyłącznie w kategoriach artysty żydowskiego, mimo że ze względu na tematykę i wątki filozoficzne zawarte w jego pracach, jest to czynnik dominujący.

Obok tradycji żydowskiej, a także rosyjskiej, Chagall należy do rodziny artystów nowoczesnych, którzy zbudowali sztukę i styl wieku XX, gdyż nie zawężał się on tylko do malarstwa sztalugowego, lecz również uprawiał z powodzeniem grafikę i sztukę książki oraz tworzył realizacje monumentalne, sakralne i świeckie, a więc dążył do stylotwórczej syntezy sztuk. Dlatego też jego dojrzałą twórczość cechuje zarówno wrażliwość poetycka i literacka, ilustracyjność i narracyjność, jak i teatralizacja i dekoracyjna estetyzacja, w czym również przejawia się jej uniwersalny, wielokulturowy, łączący różne tradycje, techniki i dyscypliny charakter.

red. Ewelina Rubinstein
Chcesz napisać polemikę? Wyślij swój tekst na kontakt@mediumpubliczne.pl
Czy zgadzasz się z tezą artykułu? NieTak (Ocena: +3, liczba głosów: 3)
Loading...

The following two tabs change content below.
mm

Ewelina Rubinstein

Ewelina Rubinstein-dziennikarka, pisarka, prawniczka. Autorka książek oraz wielu reportaży związanych głównie z Bliskim Wschodem. Mieszka w Polsce oraz Izraelu. Z Medium Publicznym związana od samego początku.